تبیین اهمیت ها، الزامات، زمینه ها، موانع و محدودیت های عدالت گستری در مناطق روستایی ایران / دکتر غریب فاضل نیا

چکیده:

برخی قرائن و شواهد آشکارا از این امر حکایت دارند که از حیث دسترسی به فرصت‌های توسعه و بهره‌مندی از خدمات و امکانات و نیز برخورداری از امتیازات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی میان یک اقلیت ثروتمند و خیل بی‌شماری از مردم مناطق روستایی کشور که در فقر و تنگدستی به‌سر می‌برند، تضادهای فراوان و دوگانگی شدید وجود دارد. چنین نابرابری‌ها را، که در زمره نابرابری‌های فضایی یا جغرافیایی قرار می‌گیرند، بیشتر می‌توان میان مناطق شهری و روستایی، مرکز و پیرامون، پایتخت و شهرستان‌ها، محلات فقیر‌نشین‌ـ‌حاشیه‌نشین و محلات مرفه و غیره مشاهده کرد. بی‌گمان این دوگانگی‌ها و نابرابری‌ها محصول نگرش‌هایی است که تاکنون بر رویکردهای برنامه‌ریزی و توسعه کشور حاکم بوده است؛ نگرش‌هایی که غالباً یک‌سویه‌نگر، مکانیکی، فن‌محور و رشد‌مدارانه بوده‌اند. پیامد و نتیجه قهری حاکمیت چنین نگرش‌هایی بر رویکردهای برنامه‌ریزی و توسعه کشور، همانا دوگانگی و نابرابری و مآلاً نادیده انگاشتن کرامت و حقوق انسان‌ها و مکان‌هاست.

مطالعات متعدد حکایت از وجود انواع نابرابری­ها در درون مناطق روستایی و نیز بین این مناطق و سایر مناطق دارد. آنچه مسلم است، این است که نگرش‌های مبتنی بر آموزه‌های دینی چنین تضاد‌ها و نابرابری‌هایی را برنمی‌تابد. بدینسان قاعدتاً یکی از اهداف مهم مدنظر در الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت، کاهش این نابرابری‌ها و تحقق ایده «عدالت و پیشرفت» در کل کشور از جمله مناطق روستایی است. بر این اساس، چالش اساسی جایگزین کردن الگوی توسعه جدید با الگوی توسعه متعارف حاکم است. ازاین‌رو، تهیه و تدوین الگوی اسلامی ـ ‌ایرانی پیشرفت، متناسب با مقتضیات و شرایط محیطی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی کشور و صد البته مبتنی بر مبانی دین مبین اسلام و آرمان‌های انقلاب اسلامی، ضرورت قطعی می‌یابد که خوشبختانه مورد اهتمام قرار گرفته است.

شایسته است، در تهیه و تدوین الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت و توسعه کشور، جایگاه شایسته‌ای برای مناطق روستایی کشور در نظر گرفته شود و به موازات این اقدام بایسته، تهیه و تدوین الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت و توسعه در مناطق روستایی کشور نیز در دستور کار قرار گیرد. برای تهیه و تدوین الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت و توسعه در مناطق روستایی کشور، تبیین و تحدید حیطه‌های کارکردی شاخص‌های مختلف، از جمله شاخص‌های تبعیض، نابرابری و عدالت مکانی ـ اجتماعی ونیز  شناسایی زمینه­ها، موانع­ و محدودیت­ها وراهکار های رفع و یا کاهش نابرابری ها و تحقق آرمان عدالت گستری ضرورت می‌یابد؛ که از رئوس مباحث این تک نگاشت است.

این تحقیق با رویکردی تبیینی ـ تحلیلی درصدد است تا ضمن ارائه دورنمایی واقعی از وضعیت تبعیض، نابرابری و عدالت مکانی ـ اجتماعی در مناطق روستایی کشور، و نیز شناسایی و معرفی برخی از مهم‌ترین شاخص‌های ذی‌ربط – که باید در تهیه و تدوین الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت و توسعه در مناطق روستایی کشور مورد توجه قرار گیرند- برخی مهمترین زمینه­ها، موانع­ و محدودیت­ها وراهکار های رفع و یا کاهش نابرابری ها و مآلاً تحقق آرمان عدالت گستری در مناطق روستایی را نیز مورد تبیین و تحلیل قرار دهد.

بر این اساس برخی سؤالات مهم به شرح ذیل قابل طرح است:

۱- چرایی، ضرورت و اهمیت عدالت گستری در مناطق روستایی چیست؟

۲- اساساً تحقق عدالت در مناطق روستایی (عدالت‌گستری) مستلزم وجود چه زمینه­ها و شرایطی است؟ به عبارت دیگر چه زمینه­ها و شرایطی تحقق عدالت در مناطق روستایی کشور را تسریع  و تسهیل می­کند؟

۳- اساساً عدالت‌گستری در مناطق روستایی با چه موانع و محدودیت­هایی ممکن است مواجه باشد؟ یا به عبارتی دیگر اساساً چه موانع و محدودیت­هایی تحقق آرمان عدالت‌گستری در مناطق روستایی کشور را با مشکل مواجه می­کند؟

۴- کدام دسته از شاخص‌ها برای ارزیابی و سنجش نابرابری و تبعیض در مناطق روستایی و  در راستای عدالت گستری  مکانی ـ اجتماعی قابل شناسایی و معرفی هستند؟

۵- کدام ابزار ها و سیاست ها در جهت کاهش نابرابری های مکانی –  اجتماعی و تحقق آرمان عدالت گستری در مناطق روستایی ایران مناسب تر هستند؟

انتظار می­رود نتایج حاصل از این تحقیق برنامه­ریزان و مسئولان مربوطه را در تدوین الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت منطبق با واقعیت­های مناطق روستایی کشور راهنمایی کند.

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*