رویکردهای نوآوری در سیاست‌های اقتصاد مقاومتی

دکتر محمدرضا رضوانی

دانشآموخته دکترای اقتصاد صنعتی، محقق و مدرس مراکز آموزش عالی

اشاره: مطالب تنظیمی با موضوع "رویکردهای نوآوری در سیاستهای اقتصاد مقاومتی" در آستانه روز ملی اقتصاد مقاومتی با هدف تبیین نقش نوآوری در تحقق سیاستها و راهبردهای اقتصاد مقاومتی ابلاغی از سوی رهبر حکیم و فرزانه انقلاب اسلامی حضرت امام خامنهای مدظلهالعالی تدوین شده است.

نوآوری که پایه اصلی آن را ایدههای جدید مبتنی بر علم و دانش تشکیل میدهد، با کاربردی شدن آن، رابطه و پیوند بین علم و عمل شکل میگیرد. نوآوری، ابزاری است که کارآفرینان با آن محصول جدید و ثروتی جدید میآفرینند، منابع تولید را ایجاد میکنند، یا در منابع موجود زمینه ثروتآفرینی را فراهم میکنند. در مفهوم دیگر، نوآوری را فرایند گردآوری هر نوع ایده جدید و مفید برای حل مسئله دانستهاند. اقتصاددانان و پیشگامان عرصه نوآوری، ابعاد نوآوری را در پنج موضوع خلاصه میکنند:

 نوآوری فرایند (ارائه فرایند جدید و فناوری جدید تولید محصول).

 نوآوری بازار (ایجاد بازار جدید و یا توسعه بازار موجود با تنوع تولید).

 نوآوری منابع (ایجاد منابع جدید تولید، عرضه مواد اولیه و سایر عوامل تولید جدید).

 نوآوری سازمان (سازماندهی جدید صنعتی و تولیدی و ایجاد سازمانهای جدید).

از جنبههای مهم نوآوری، رابطه مستحکم و گسترده آن با تکنولوژی، فناوری و روشهای تولید کالا و خدمات است. از سوی دیگر، کاربردهای متعدد و گستردهای از نوآوری بیان شده است که میتوان به کاربرد نوآوری در حوزههای مختلف علمی، اقتصادی، صنعتی، فرهنگی، فردی و اجتماعی، اشاره داشت.

تحریم اقتصادی همواره به عنوان یکی از ابزارهای تحمیلی و اجبار در پیشبرد اهداف سیاست خارجی کشورها، مورد استفاده قرارگرفته و رویکرد اصلی آن، ایجاد مشکلات اقتصادی و فشار بر کشور هدف، برای تغییر رفتار بوده است. این تغییر رفتار میتواند تغییر رفتار سیاسی یا تغییر سیاستهای اقتصادی باشد. البته کارنامه کشورهایی که از این ابزار استفاده کردهاند، تاریک و مورد نقد قرار گرفته است. ایران از جمله کشورهایی است که تحریم اقتصادی بر کشور را در دورههای مختلف تاریخی تجربه کرده و مورد هدف بیگانگان و دشمنان بوده است. ایران اسلامی برای کاهش و خنثی نمودن تاثیر تحریم بر کشور و با تدبیر حکیمانه رهبر معظم انقلاب، الگوی اقتصاد مقاومتی را پایهگذاری کرده است.

تاکید رهبر معظم انقلاب مدظلهالعالی در این خصوص، ناظر بر این نکته میباشد که ایران اسلامی با استعدادهای سرشار معنوی و مادی و ذخائر و منابع غنی و متنوع و زیرساختهای گسترده و مهمتر از همه، برخورداری از نیروی انسانی متعهد و کارآمد و دارای عزم راسخ برای پیشرفت، اگر از الگوی اقتصادی بومی و علمی برآمده از فرهنگ انقلابی و اسلامی که همان اقتصاد مقاومتی است، پیروی کند نه تنها بر همه مشکلات اقتصادی فائق میآید و دشمن را که با تحمیل یک جنگ اقتصادی تمام عیار در برابر این ملت بزرگ صفآرایی کرده، به شکست و عقبنشینی وا میدارد، بلکه خواهد توانست در جهانی که مخاطرات و بیاطمینانیهای ناشی از تحولات خارج از اختیار، مانند بحرانهای مالی، اقتصادی، سیاسی و … در آن رو به افزایش است، با حفظ دستاوردهای کشور در زمینههای مختلف و تداوم پیشرفت و تحقق آرمانها و اصول قانون اساسی و سند چشمانداز بیست ساله، اقتصاد متکی به دانش و فناوری، عدالت بنیان، درونزا و برونگرا، پویا و پیشرو را محقق سازد و الگویی الهامبخش از نظام اقتصادی اسلام را عینیت بخشد.

معظمله توصیه فرمودهاند که لازم است قوای کشور بیدرنگ و با زمانبندی مشخص، اقدام به اجرای آن کنند و با تهیه قوانین و مقررات لازم و تدوین نقشه راه برای عرصههای مختلف، زمینه و فرصت مناسب برای نقشآفرینی مردم و همه فعالان اقتصادی را در این جهاد مقدس فراهم آورند تا به فضل الهی، ملت بزرگ ایران همچون حماسه سیاسی در برابر چشم جهانیان رخ نمایاند.

اقتصاد مقاومتی در چارچوب سیاستها و راهبردهای ابلاغی، برخوردار از ویژگی و ماهیتی جهادی، انعطافپذیر، فرصتساز، مولد، درونزا، پیشرو و برونگرا، بیان شده که با ابعاد مختلف نوآوری همراه است. از جمله آنکه رویکرد جهادی، ناظر بر اقداماتی است که با بهرهگیری از تمامی امکانات، زمان و مسیر را برای دستیابی به اهداف، کوتاه ساخته و عبور از موانع را ممکن میسازد. این مهم مستلزم خلاقیت و نوآوری و انتخاب بهترین راه از میان راههای ممکن و موجود است. انعطافپذیری نیز شرایط را از ایستایی به پویایی تبدیل میکند. در وضعیت پویایی، قدرت اتخاذ تصمیمهای گوناگون فراهم میشود و محدودیتهای دستیابی به اهداف را نیز کاهش میدهد. فرصتساز بودن به این معنی است که میتوان شرایط را به نفع خود تغییر داد و در بیان ساده؛ از کاه، کوه ساخت و کوه را هموار کرد. همه موارد فوق با خلاقیت و نوآوری، ممکن میشود. از دیگر ابعاد نوآوری را میتوان در مولفههای تاکیدی و مورد اشاره در بندهای ۲۴گانه سیاستهای اقتصاد مقاومتی، ملاحظه و تحلیل کرد. از قبیل فناوری تولید، اقتصاد دانشبنیان، رقابتپذیری اقتصاد، بهرهوری تولید، کارآفرینی، ارزشافزوده، که جنبههای متفاوتی از ماهیت نوآوری را شامل میشوند.

تحلیل رابطه نوآوری با اقتصاد، معطوف به این نکته است که فناوری تولید؛ مجموعه روشها و فرایندها، مهارتها، تجهیزات، اطلاعات، سیستم‌‌های سختافزاری و نرمافزاری برای تبدیل منابع به محصول، کالا یا خدمات را شامل میشود و نوآوری؛ هر گونه تغییر و تحول در فناوری و ترک روشهای سنتی و قدیمی در فرایند تولید است. در اقتصاد دانشبنیان نیز تاکید بر به کار گیری روشهای علمی و ملاحظات فنی و افزایش توانایی تولید از رهگذر تجمیع دانشهای پراکنده و ایجاد فضای علم و فناوری در عرصه تولید محصول است به نحوی که ترکیبات بسیار کوچک، نقش بسیار مهمی ایفا کنند و اقتصادی را هدفگذاری میکند که کالاهای تولید شده دارای قدرت رقابت و از ارزش افزوده بالایی، ناشی از تکنولوژی، فناوری، بهرهوری و نوآوری، برخوردار باشند. همچنین رقابتپذیری نیازمند شرایطی است که متفاوت با رقبا عمل شود و این مهم با نوآوری حاصل میشود. افزایش قدرت رقابتپذیری مستلزم اعمال رویکردهای مبتنی بر منابع (استفاده از ظرفیتها و مزیتها برای توسعه رقابت)، مبتنی بر تحلیل بازار (شناخت سلایق مشتریان، رفتار رقبا، شناسایی نیازها و تلاش برای تامین نیازها)، مبتنی بر خلاقیت و نوآوری (هدفگذاری برای تولید محصولات جدید، بازارهای جدید)، میباشد. بهرهوری؛ به عنوان شاخص مهم اقتصادی، دانش و فن تولید و معیار عملکرد و یا قدرت و توان هر سازمان در تولید کالا و خدمات، تعریف شده است. حداکثر استفاده از منابع فیزیکی، نیروی انسانی و سایر عوامل تولید به روشهای علمی است، به طوری که به کاهش هزینههای تولید، گسترش بازارها، افزایش اشتغال و بالا رفتن سطح زندگی همه آحاد ملت، منجر شود. استفاده بهینه از مجموعه استعدادها و تواناییها و ظرفیتها در مسیر پیشرفت جامعه، سازمان و زندگی فردی، از مفاهیم و ماهیت بهرهوری و حاصل نوآوری است. رابطه بین اقتصاد مقاومتی با کارآفرینی و نوآوری، بر مبنای مفهوم کارآفرینی که عبارت است از نوآوری همراه با مخاطره معقول برای استفاده از فرصت‌‌های ایجاد کسب و کار جدید، حل مشکلات جامعه، توسعه کسب و کارهای موجود، بهبود زندگی فردی و خانوادگی، تحلیل میشود. بر این اساس، کارآفرینی صرفا با رهیافتهای نوآوری، تحقق مییابد.

با عنایت به مراتب فوق، توانمندسازی نیروی انسانی و افزایش دانش و مهارتهای خلاقیت و نوآوری، در تحقق اهداف اقتصادی، حائز اهمیت است به طوری که افزایش سهم سرمایه انسانی در زنجیره تولید تا مصرف از طریق ارتقای آموزش، مهارت، خلاقیت، کارآفرینی و تجربه نیز در سیاستهای اقتصاد مقاومتی مورد تاکید واقع شده است.

 

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*